Tophânevî Mahmud Efendi

Evâ’il-i hâline dâ’ir herhangi bir ma’lûmât bulunmayan Tophânevî Mahmud Efendi’nin, 1590’lı yıllarda doğduğu, gençliğinde Târikat-ı Nakşibendiye’den Cihângirî Şeyh Hasan Efendi’nin hizmetine girmiş olduğu, tekmîl-i sülûk eylediği gibi tekkesinin ser-zâkirliğini ifâ etmiş olduğu bilinmektedir. Rivâyete nazaran, bir Kadir Gecesi gördüğü rûyânın etkisiyle hüsn-i hatta yönelerek Hâfız İmâm Mehmed Efendi’den sülüs ve nesih, Derviş Abdî’den de ta’lik meşketmeğe başlamış ve her ikisinde de kısa zamanda terâkki göstererek icâzet almağa hak kazanmıştı.

Bilhassa Şeyh Hamdullah tarzı aklâm-ı sittede emsâlsiz bir hattat hâline gelmiş olan Tophânevî Mahmud Efendi, hüsn-i hattaki kudretinin şâyi olması üzerine Enderûn-ı Hümâyûn’a hat mu‘allimi olup vefâtına değin görev yapmıştı. Bu eyyâmda Sultan Murâd Hân-ı Râbi’nin emriyle inşâ edilmiş olan Bağdat Köşkü’nün yazılarını yazmağa me’mur edilmiş, Sultan Mehmed Hân-ı Râbi’in cülûsunda Şeyh Hamdullah’ı taklîden bir mushâf-ı şerîf istinsâh edip hediye eylediğinden, sultanın teveccühünü kazanmakla, bir müddet sonra sır-kâtibliğine ta’yin edilmişti.

Hüsn-i hattın dekayıkına bî-hakkın vâkıf hattâtînden olmakla birlikte, bildiklerini saklamağa itinâ ettiği için eleştirilmiş olan Tophânevî Mahmud Efendi’nin, yazı tashîh etmekte de son derece mâhir olduğu bilinmektedir. Nitekim bir ahbâbının, buna istinâden yapmış olduğu “Bazıları sizin için hattı yapar diyorlar!” şeklindeki latîfesine, “Bozar demesinler de, yapar desinler! zararı yokdur.” diye cevap verdiği mervîdir.

Musıkîye aşinâ olup “Nûrî” mahlâsı ile kaleme aldığı eş‘arı dahi bulunan Tophânevî Mahmud Efendi’nin, seksen yaşını aşmış olduğu hâlde 1669 yılında vefât ettiği bilinmektedir. Öte yandan hatt-ı ta’likte de zamanının önde gelen hattatlarından biri olduğuna, hâlen Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphânesi’nde bulunan H. 1034/M. 1624-1625 tarihli Dîvân-ı Nâdirî adlı eser delîldir(R. 774).

Nitekim dönemin nâmlı ta’lik-nüvislerinden olan Siyâhî Ahmed Efendi’nin de hocası olan Tophânevî Mahmud Efendi, onun hâricinde İshâkzâde Mehmed Sâlih Zuhûrî Efendi, Tezkîreci Mehmed Efendi, İmâmzâde Mehmed Çelebi, Kaşıkcızâde Alî Efendi, Yek-çeşm Süleyman Efendi, “Hâfız Post” nâmıyla ma’rûf Mehmed Es‘ad Efendi, Zekeriyâ Efendi, Ömer Avnî Efendi, Seyyid Osman Efendi ve Nasûh Paşazâde Ömer Efendi gibi değerli hattatlar yetiştirmiştir.

 

 

Kaynakça

Türk Hattatları, s. 99; Meşhur Hattatlar, s. 283; Tuhfe-i Hattâtîn, ss. 510-511, 736-737; Hat ü Hattâtân, ss. 151-152; Devhâtü’l-küttâb, s. 80; Hat Sanatı Tarihi, s. 162; TYDK, s. 241.

 

İsmail Orman, 1 temmuz 2016

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s