Siyâhî Ahmed Efendi

Türk hat sanatında ta’lik bâbının ilk büyük üstâdlarından biri olarak kabul edilen Ahmed Efendi, derisinin rengine nisbetle beyne’l-küttâb “Siyâhî” lâkabıyla iştihâr eylemiştir. Beşiktaşlı Musa Sâlih Efendi’nin oğlu olarak İstanbul’da dünyaya gelmiş olan hattatın velâdet tarihi hakkında bir ma’lûmât bulunmamaktadır. Sıbyân mektebini ikmâl eyledikten medrese tahsîli almış, bu eyyâmda akrabasından olan Tophânevî Mahmud Efendi’den sülüs, nesih, reyhânî ve ta’lik hatlarını meşkederek icâzet almış olan Siyâhî Ahmed Efendi, mezun olduktan sonra Kassâm-ı Askerî Kitâbeti hulefâsından olup nice zaman hizmetten sonra kalemin baş-kâtibliğine terfi eylemiştir.

H. 1099/M. 1687-1688 senesinde hasbe’l-vazife Defterdâr Kılıç Alî Paşa ile Trabzon’a müteveccihen gemiye binip yola çıkan, ancak patlayan fırtına nedeniyle büyük bir korkuya kapılan Siyâhî Ahmed Efendi, Ağva yakınlarında sığındıkları dere ağzında karaya çıktıktan bir müddet sonra sekte-i kalpten vefât etmiştir. Rivâyet şudur ki, karaya çıktıkları yerde iki mezar görünce, “Adamcağızlar biraz daha dişlerini sıkub şenlikli bir mezarlığa düşememişler!” diye latîfe yaptığı için, onların yanına defnedilmiştir.

Anlaşıldığı üzere son derece latîfe-gû bir mizâca sahip olan Siyâhî Ahmed Efendi, dönemin şu‘arâ meclislerinin de müdâvimi idi. Hatta kendisi de usta şâ’ir olup şi’irleri bulunmaktadır. Muhiblerinden Himmetzâde Abdullah Efendi’nin vefâtına düşürdüğü tarih şöyledir:

Haşrda rû-sefîd ola Siyâhî-i elem-dîde

Türk hattatları arasında ta’lik kaleminin tekemmülü için en fazla sarf-ı gayret eyleyenlerden biri olan Siyâhî Ahmed Efendi, ibrâz eylemiş olduğu kudrete istinâden zamanının “İmâd-ı Rûm”u addedilmiştir. Şüphesiz âsârı da bu ünvâna bî-hakkın lâyık ta’lik-nüvislerden olduğu delâlet etmektedir. Ta’likle istinsâh ettiği risâle mecmu‘ası ise Eskişehir İl Halk Kütüphânesi’nde bulunmaktadır.(nr. 124)

Mesâ’îsinden artan zamanlarda talebeye meşk vererek, İran’a özgü olduğu düşünülen hatt-ı ta’likin Osmanlı hat sanatında da gelişmesine hizmet etmiş olan Siyâhî Ahmed Efendi’nin en meşhur talebeleri Abdülbaki Arif Efendi ile Durmuşzâde Ahmed Efendi’dir. Ayrıca Siyâhî Mollası Mehmed Reşîd Efendi, Mehmed Bahrî Paşa, Abdullah Vassaf Efendi, Ahmed Vâsık Efendi, Buhurîzâde Mustafa Itrî Efendi, İbrahim Vahdî Efendi, Hüseyin Dede, Resûlzâde Mehmed Efendi, Fetvâ Emîni Mehmed Selîm Efendi, Arnavud Mehmed Efendi, Hekimzâde Ömer Efendi, İshâkzâde Mehmed Sâlih Zuhûrî Efendi, Kara Mehmed Nâzım Efendi, Tezkîreci Mehmed Efendi, Osmân Na’tî Dedeefendi, Uşşâkî Hüsâmeddîn Efendi, Seyyid Mehmed Sa’dullah Kâşif Efendi, Mustafa Nâcî Efendi, Mülâkkab Osman Efendi, Seyyid Mehmed Sa’deddîn Efendi Efendi, Gümrükcü Hocası Mehmed Efendi, Kudsîzâde Tezkîrecisi Mehmed Efendi ondan mücâz olan ta’lik-nüvislerdendir.  

 

 

Kaynakça

Sicill-i Osmanî, I, s. 225; Türk Hattatları, s. 106; Meşhur Hattatlar, ss. 283-284; Tuhfe-i Hattâtîn, s. 643; Hat ü Hattâtân, s. 236; Devhâtü’l-küttâb, s. 63; Hat Sanatı Tarihi, s. 162; İstA, III, s. 58.

 

İsmail Orman, 23 nisan 2016

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s