Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi

Dîvân-ı Hümâyûn çavuşları kâtibi Mustafa Efendi’nin oğlu olduğundan “Kâtibzâde” künyesiyle tanınmış olan Mehmed Refi Efendi, ulûm-ı mütenevvi’ada iyi bir eğitim almış, bilhassa tıbba alâka göstererek mahâret kazanmıştı. Eğitimini tamamladıktan sonra Ebezâde Abdullah Efendi’ye mülâzım olup 1714 yılındaki imtihânda muvaffâk olarak, Mehmed Paşa Medresesi’nin müderrisliğine ta’yin ve bir müddet sonra ilâveten saray hekimleri arasına ithâl edilen Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi uzun yıllar Şehîd Alî Paşa ve Süleymaniye medreselerinde ilim tedrîs ettikten sonra 1737 yılında Bursa Kadısı olarak ilmiye sınıfına naklolundu. Daha sonra Galata Mevleviyeti’ni ve ardından Mekke-i Mükerreme Pâyesi’ni elde edip Mehmed Ârif Efendi’nin azli üzerine 1758’de hekimbaşı oldu.

Bu görevde iken sergilemiş olduğu başarılı yönetim ve sağlık alanında yapmağa çalıştığı reformlar nedeniyle Sultan Mustafa Hân-ı Sâlis’in hürmet ve takdîrini kazanan Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi, sultanın pek çok ihsânına nâ’il olduğu gibi, 1759’da Anadolu Pâyesi’yle İstanbul Kadılığı’na nasbedildi. 1760’ta Anadolu ve 1762’de de Rumeli pâyelerini ittihâz eyleyen Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi, H. 7 Cemâziyelevvel 1183/M. 8 Eylül 1769 tarihinde doksan yaşına yaklaşmış olduğu hâlde vefât ederek, Çarşamba’da Koğacı Dede Türbesi hazîresine defnedildi. Vefâtına Çeşmîzâde Mustafa Reşîd Efendi şu beyti tarih düşmüştür:

Gitti ol ferd-i zamâne dedi târîhi Reşîd

Kıla ‘adn içre mekân rûh-ı reîsü’l-hükemâ

Tıb ve dînî ilimler alanlarında kaleme aldığı Risâle-i İllet-i Mesâne, Risâle-i İllet-i Sadriyye, Risâle fî Za‘fi’l-bâh, Risâle-i Pâd Zehr Anber ve Risâle fî Evcâi’l-mefâsıl gibi te’lif eserleri ile müretteb dîvânı bulunan Kâtibzâde Mehmed Refî Efendi, dönemin aydınları arasında ön sıralarda yer almaktaydı. Hatta öğrenmeğe, açlık düzeyinde meraklı olduğu menkûldür. Ayrıca ilmî kadar fazlıyla da meşhur olup Gülşenî Târikatı’ndan Şeyh Edirnevî La’lî Efendi’den el aldığı da bilinmektedir.

Hattat Katibzade Mehmed Refi-Hattatlar Sofası
Katibzade Mehmed Refi Efendi’nin Ta’lik Kıt’ası

Hüsn-i hat sahasına Kevkeb Derviş Mehmed Efendi’den aklâm-ı sitte, Abdülbâkî Ârif Efendi’den de ta’lik meşkederek girmiş olan Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi, ilmiye mensubu olması hasebiyle daha ziyâde ta’lik üzerine yoğunlaşmış ve Durmuşzâde Ahmed Efendi’den istifâde ile İran tarzı ta’lik hattına yeni bir yorum katarak, bilhassa 1720’lerden itibâren şöhret sahibi olmuş ve yaşadığı dönemde İmâd-ı Hasenî’ye nisbetle “İmâd-ı Rûm” ünvânıyla anılmıştı.

Buna mukabil altmış yaşından sonra yeniden aklâm-ı sitteye merak sarıp yakın arkadaşı olan Eğrikapılı Mehmed Râsim Efendi’den yeniden meşke başlayarak icâzet aldığı, yine kendisi gibi pîr olan Eğrikapılı’ya da hatt-ı ta’likten icâzet vermiş olduğu bilinmekte olup onun ilim ve san‘ata ne kadar düşkün olduğunu ve menba’ını bulduğunda feyz-yâb olmağı ihmâl etmediğini göstermektedir.

Ta’likteki kudret-i fevkaladesini Nur-ı Osmaniye Cami ve medresesinin, Kasım Paşa Cami avlusundaki Feyzullah Efendi Çeşmesi ile Sarachânebaşı’ndaki Seyyid Mustafa Efendi Efendi Çeşmesi’nin ve Eyüp’deki Şeyhü’l-islâm Mustafa Efendi Manzûmesi’nin inşâ kitâbelerinde göstermiş olan Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi, Zeyrek’teki Soğukkuyu Cami hazîresi’nde medfûn olan hocası Tokadî Mehmed Emîn Efendi’nin mezartaşı kitâbesini de kaleme almıştır.

Katibzade Mehmed Refi Efendi-Hattatlar Sofası
Katibzade Mehmed Refi Efendi’nin Ta’lik Kıt’ası

Türkiye’nin ve dünyanın önde gelen müze ve koleksiyonlarında kıt‘a ve meşkleri bulunan Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi’nin yukarıda zikredilen te’lif eserlerinin bizzat kendisi tarafından ta’likle yazılmış nüshâları Süleymaniye Kütüphânesi ile Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphânesi’nde bulunmaktadır. Ayrıca Hayât-âbâd adlı mesnevîsinin kendi hattıyla yazılmış H. 1131/M. 1719 tarihli nüshâsı da özel koleksiyondadır.

Hatt-ı ta’likteki mevki-i âl ü lâline istinâden yazı meraklılarının âdeta kıblesi hâline gelmiş olan Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi’nin yüzlerce öğrencisinin olduğu menkûl olup Abbas Vesîm Efendi, Babanzâde Mehmed Emîn Efendi, Sa’atcizâde Mustafa İffet Efendi, Çalkandızâde Mustafa Ârif Efendi, Çeşmîzâde Mustafa Reşîd Efendi, Dedezâde Seyyid Mehmed Sa’id Efendi, İsmâ’il Refîk Efendi, Pîrîzâde Osmân Sâhib Efendi, Seyyid Osmân Üveysî Efendi, Mustafa Âşir Efendi, Şerîfzâde Seyyid Mehmed Efendi gibi meşhur ta’lik-nüvisler yetiştirmiştir.

Ayrıca aklâm-ı sittede iştihâr eylemiş olan İsmâ’il Bâhir Bey, Mehmed Emîn Âtıf Efendi, Resmî Ahmed Efendi, Muhsin Râsim Ağa, Mehmed Râsih Efendi, İbrahim Hanîf Efendi, Yusufzâde Yusuf Efendi, Rodosî İbrahim Efendi, Mehmed Mü’min Efendi ve Sarı Mûsâ Efendi gibi hattatlar da hatt-ı ta’liki ondan meşketmişlerdir.

 

Kâtibzâde Mehmed Refi Efendi’nin Tüm Eserlerini Görmek İçin Tıklayın

 

Kaynakça

Türk Hattatları, s. 171; Meşhur Hattatlar, ss. 133, 284; Sicill-i Osmanî, IV, s. 712; Devhâtü’l-küttâb, s. 54; Tuhfe-i Hattâtîn, ss. 455, 616-617; Hat ü Hattâtân, s. 243; Osmanlı Müellifleri, III, s. 234; Hat Sanatı Tarihi, ss. 165-166.

 

İsmail Orman, 12 haziran 2016

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s