Cebbârzâde Mehmed Ârif Efendi

Cebbârzâde Şâkir Efendi’nin oğlu olarak H. 1244/M. 1828 senesinde Baltalimanı’nda dünyaya gelen Cebbârzâde Mehmed Ârif Efendi, Mekteb-i İrfân’da ikmâl-i tahsîl eylemiş, husûsî olarak Arapça ve Fârsça dersleri aldığı gib, aklâm-ı sitte ve ta’lik meşketmiştir. Ondokuz yaşında olduğu hâlde Bâb-ı Â’lî Mâliyye Kitâbeti hulefâlarından olmuş, “Felâhî” mahlâsını ittihâz eylediği kalemde birkaç sene hizmetten sonra Hazîne-i Mâliyye Bedelât Kalemi’ne nakledilmiştir.

Nice zaman kalemin müdâvimlerinden olduktan sonra Bâb-ı Ser-askerî’de Nizâmiyye Kitâbeti’ne ta’yinini isteyen Cebbârzâde Mehmed Ârif Efendi, burada da birkaç sene hizmet ettikten sonra H. 1296/M. 1880 senesinde teka’üde sevkedilmiştir. Son yıllarını Tabîb İhsân Bey’in Çengelköyü’nde Bekâr Deresi’ndeki köşkünde kirâcı olarak geçirdikten sonra H. 17 Muhârrem 1339/M. 30 Eylül 1920 tarihinde doksan yaşını mütecâviz olduğu hâlde vefât etmiştir. Vasiyyeti gereği Nakkaş Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Târikat-ı Şa’bâniyye’den Hammâmî Mehmed Tevfik Efendi’ye inâbetle nice zaman müstefiz olup hilâfetine dahi nâ’il olan Cebbârzâde Mehmed Ârif Efendi’nin derviş-meşreb, sünnî-mezheb, hoş-sohbet ve latîfe-gû bir zât olduğu menkûldür. Setre pantalon üzerine kolalı gömlek giydiğinden Şeyh Ahmed Muhtar Efendi tarafından “kıravatlı evliyâ” olarak tesmiyye edilmişti.

Kuvve-i hâfızası metîn, mü’ellifîn zümresinin zübdesinden olan Cebbârzâde Mehmed Ârif Efendi’nin İzâhü’l-merâm, Şerhü Hadîs-i Erba’in, Terceme-i Fıkh-ı Geydânî, Tuhfe-i Şemsiyye ve Vâridât-ı Seferiyye gibi eserleri olup dest-i hattı ile muhârrer nüshaları Üsküdar’daki Hacı Selîm Ağa Kütübhânesi’ndedir. Atiyye-i Sübhâniyye ve Hazîne-i Nûr adlı eserleri ise matbu’dur. Ayrıca şu’arâdan olup aşağıdaki manzume onundur.

Herkesin hâlince vardır bir tecellîgâh-ı aşk

Bî-sütûn Ferhâd olursa tur şeklin gösterir

Hamr-ı sâkî-i ezelden nûş eden mestâneler

Kendözün herhâlde mahmûr şekle gösterir

Çeşm-i ibretle nazar kılsan eğer bir dive sen

Cennetü’l-firdevs içinde hûr şeklin gösterir

Geç nazârla fî’l-manzûrî olan nâ-keslere

Bunca esrâr-ı Hûdâ bir mûr şeklin gösterir

Bu fenâdan sermest ü hayrân etmesün

Feyz-i Hak âsârıdır ma’mûr şeklin gösterir

Zâhida sen Ârif’in kalbini zân etme tehi

Zât-ı Hak âyinesidir nûr şeklin gösterir

H. 1293/1876 senesinde ta’likle istinsâh ettiği Sadreddîn Konevî’nin el-Fukûk adlı eseri Atatürk Kütübhânesi’nde bulunan Cebbârzâde Mehmed Ârif Efendi’nin hatt-ı ta’likde mâhir olduğu anlaşılmakla beraber, hocası ma’lûm değildir.

 

 

 

Kaynakça

AK, I, s.45; Sefîne-i Evliyâ, IV, s. 211-216; Son Asır Türk Şâ’irleri, ss. 50-52.

 

 

İsmail Orman, 2 haziran 2018