Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu

28 Şubat 1886 tarihinde İstanbul Cihangir’de doğmuş olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu Mucurlu İbrâhim Edhem ile Düzceli Hamdûne Hanım’ın oğludur. Evvelâ Feyziyye Rüşdiyesi’nden ve ardından Vefâ İdâdîsi’nden mezun olduktan sonra 1904 yılında girdiği İstanbul Dârü’l-fünûnu Tabi’iye Şu’besi’nden 1908 yılında şahâdetnâme aldı.

ismail orman-hattatlar sofası
Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu Gençlik Yıllarında
Mezuniyetine yakın Dîvân-ı Hümâyûn Kitâbeti’ne çırak olup Meşrûtiyet’in ilânından az evvel ilave olarak Darü’l-mu‘allimîn-i İbtidâ’î’ye hüsn-i hat mu‘allimi olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, ilerleyen zamanda pedagoji ve elişi dersleri de vermeğe başladı. 1910 yılında Ma‘arif Nezâreti tarafından eğitim ve öğretim alanındaki yenilikleri incelemek üzere Avrupa’ya gönderildi. Ertesi sene avdet ettikten sonra, mevcut görevlerine ilâve olarak Dârü’l-mu‘allimât ve Şemsü’l-mekâtib’de ders nâzırlığı yaptı.

Eğitim alanındaki çağdaş görüş ve uygulamaları ile kısa zamanda haklı bir şöhrete kavuşunca 1914’de İstanbul Dârü’l-fünûnu’na ta’lim ve terbiye müderrisi olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, bazı ilave görevlerle birlikte 1933’e kadar aralıksız bu görevde kalacak ve 1921 yılında fakültenin dekanlığına ve 1924 yılında da rektörlüğe seçilecekti.

Görev aldığı süre boyunca ma‘arif hayatında büyük değişikliklere neden olan radikal yenilikler orta koyan ve İstanbul Üniversitesi’nin kurumsallaşmasında büyük hizmetlerde bulunan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, 1933 yılındaki üniversite reformunda nice emsâli ile birlikte tasfiye edildi. Kısa bir bocalama evresinin ardından 1934 yılında, doğal ve asli çevresinden uzaklaştırılan bir bilimadamının yaşam savaşının ürünü olan, haftalık düşün ve san‘at gazetesi Yeni Adam’ı neşretmeğe başladı. 1941 senesinde Ankara Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde Pedagoji Kürsüsü’nün başına getirilmesi, bir anlamda itibârının iadesi idi.

ismail orman-hattatlar sofası
Ismayil Hakkı Baltacıoğlu’nun Celi Sülüs “Haza Min Fazli Rabbi” Levhası

Ankara’daki günleri siyâsete de yakınlaşmasına neden olmuştu. Nitekim 1942 yılında Afyonkarahisar’dan ve ertesi seçim döneminde de Kırşehir’den milletvekili seçilmiş, ancak daha sonra siyâsetten çekilerek Türk Dil Kurumu’nda Terim Kolu Başkanlığı’nı der-uhde etmiştir. 1957 yılında Kur‘an-ı Kerim’i Türkçe’ye terceme ederek, din hayatımıza da büyük bir hizmette bulunan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, pedagoji, sosyoloji, san‘at, felsefe ve din ilimleri başta olmak üzere çok çeşitli konular üzerinde araştırmalar yapmış ve yüzotuzu aşkın kitap ile dört binin üzerinde makale kaleme almıştır.

Türk hat san‘atı ile de yakından ilgilenmiş olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, uzun yıllara dayanan araştırmalarının ürünü olan ve bu hususta büyük bir boşluğu dolduran Türklerde Yazı Sanatı adlı eserini 1958 senesinde te’lif etmiştir. Ancak hat san‘atına olan katkısı sadece araştırma ile sınırlı kalmamış, bizzat bu san‘atın icrâcısı da olmuştur.

ismail orman-hattatlar sofası
Ismayil Hakkı Baltacıoğlu’nun Düğümlü Kufi “Besmele” Levhası

Hüsn-i hatta Cihângir’de geçirdiği çocukluk eyyâmında başlamış olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, ilk kapsamlı yazı derslerini Neyzen Emin Dedeefendi ile birlikte Çukurcum‘alı Abdülkadir Kadrî Efendi’den almış, sülüs ve nesihten mücâz olduktan sonra da tekemmül için Kâmil Akdik’e devam etmiş, nice zaman onun dersine müdavim kaldığı gibi, hocasının hocası olan Sâmî Efendi’den de bir müddet müstefiz olmuştur.

Daha idâdîden mezun olmadan bir hüsn-i hat mu‘allimliği elde etmiş olması, yazıda kısa zamanda kemâlini ıspât etmiş olduğunun delîlidir. Ancak hüsn-i hattın hemen her çeşidini yazmasına rağmen, savunucusu olduğu milliyetçi akımların etkisiyle gelişen Ulusal Mimarlık Akımı’nın temsilcilerinden olmakla daha ziyâde kûfî hattı ile ilgilenmiş olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, tabi’âtındaki haslet nedeniyle yeni yeni arayışlara girişmiş ve “alev yazısı” denilen bir hüsn-i hat türü icâd etmiştir. Ancak rağbet görmemiş olan bu tür, hat san‘atı tarihine karışmıştır.

ismail orman-hattatlar sofası
Ismayil Hakkı Baltacıoğlu’nun Kufi “Besmele” Levhası

Çok büyük bir kabiliyete sahip olmadığı ve farklı bir alanda uzmanlaşmayı tercih ettiği için hüsn-i hatta fazla ısrâr etmemiş olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu’nun celî sülüsle yazmış olduğu “er-Rızku al-Allah” ve “Haza Min Fazli Rabbi”, kûfî ile yazdığı “Yâ Rabbe’l-âlemîn” levhâları görülmüştür. Ayrıca Çapa’daki Kız Öğretmen Okulu’nun girişi üzerindeki çini üzerine kûfî hattı ile muharrer “Dârü’l-mu‘allimât-ı Aliyye” yazısı da onundur.

İslamın ilk yıllarına dayanan, ancak en olgun şekline Anadolu Selçukluları’nda ulaşan kûfî hattını, çok daha süslü ve girift bir üslûpla kullanarak nice asar-ı nefise vücûda getirmiş olan Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, ma ‘arif hayatımıza vurduğu emsalsiz damganın yanında, Türk hat san‘atı tarihinde de eşsiz bir lezzet bıraktıktan sonra 1 Nisan 1978 tarihinde vefât etmiştir.

 

 

 

Kaynakça

Kûfî Hatlar, s. 7; DİA, c. 8, s. 549-550; Hat Sanatı Tarihi, ss. 20; DİA, c. 5, s. 38.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s