Kaynakça

Calligraphy and Islamic Culture

A. Schimmel, Calligraphy and Islamic Culture, New York 1984

 

Defter-i Pâk-i Erbâb-ı Dâniş

24 Rebi’u’l-evvel 1283/M. 7 Ağustos 1866 tarihinde vefât eden Şeyhü’l-islâm Sa’deddîn Efendi’nin H. 1266/M. 1850 yılında te’lif etmiş olduğu eser, İbnülemin Mahmud Kemal Bey’in şahsi kütüphanesinde bulunmaktaydı. Zamanında ber-hayat olan meşhur ta’lik-nüvislerden 21’i, sülüs ve nesih hattatlarından 57’si ile camilerde neşr-i ulûm eden müderris ve hocaların, ulemâdan olan meşâyihin, zâkirlerin, ekırrânın, musikîşinâsânın, ilm-i tefsir ve hadiste, tasavvufta, ulûm-ı edebiyye ve riyâziyyede, fıkıh, ferâ’iz ve sükûkta, inşâ ve belâgatta ve kitâbette müşârün-bi’l-benân olanların, meşhur mücellidler, kalemtraşcılar ve hâkkâkların yalnız isimlerini yazmış olan mü’ellif, kaydetdiği zâtlara dâ’ir herhangi bir ma’lûmât vermemiştir.

 

Devhâtü’l-küttâb

H. 1171/M. 1757 yılında vefât eden hattat Suyolcuzâde Mehmed Necib Efendi’nin eseri olup Nefeszâde Seyyid İbrahim Efendi’nin bıraktığı yerden kendi zamanına kadar olan hattatlar mukayyeddir. Bu da Akademi tarafından Kilisli Rif’at Efendi’ye tertib ettirilerek 1942’de bastırılmıştır: Suyolcuzâde Mehmed Necib Efendi, Devhatü’l-küttab, Tashih ve Tertib eden: Kilisli Mu’allim Rif’at, Güzel Sanatlar Akademisi Neşriyatı, İstanbul 1942.

 

Devhatü’l-meşâyih

 

 

Enderûn Mektebi Tarihi

O günlerde Belediye Müzesi olan ve halen Karikatür ve Mizah Eserleri Müzesi olarak kullanılmakta Gazanfer Ağa Müzesi müdürü İsmâ‘il Baykal Bey tarafından 1941 yılında te’lif edilmiş olan eser eski ve yeni Enderûnlu hattat, tuğrakeş, katı’, müzehhib, mücellia ve ressamlara dâ’ir olup 1953’te basılmıştır: İsmâ’il Hakkı Baykal, Enderûn Mektebi Tarihi, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul 1953.

 

 

Eyüplü Hattatlar

Eyüp Halkevi başkanı Nûrullah Tilgen Bey’e ait olan eser Eyüp’te yetişen eski ve yeni hattatların terceme-i hâlleri ile bazılarının yazılarından örnekleri ve Eyüp’te medfûn olan hattatların vefât tarihleri ile mezarlarının bulunduğu mahâlleri hâvidir. 24 sahifedden mürekkeb olan eser 1950’de basılmıştır: Nurullah Tilgen, Eyüplü Hattatlar, Aydınlık Matba’ası, İstanbul 1950

 

 

Eyüplü Hattatlar

Mehmet Nermi Haskan

 

 

Fatih Devri Hattatları ve Hat Sanatı

Meşhur mimar Ekrem Hakkı Ayverdi tarafından te’lif edilmiş olan eser, adından da anlaşılacağı üzere Fatih Sultan Mehmed Han zamanı hattatlarını tanıtmaktadır. İstanbul Fetih Cemiyeti neşriyatından olarak 1953 yılında basılmıştır: Ekrem Hakkı Ayverdi, Fatih Devri Hattatları ve Hat Sanatı, İstanbul 1953.

 

 

Gülzâr-ı Savâb

H. 1060/M. 1650 yılında vefât eden hattat Nefeszâde Seyyid İbrahim Efendi’nin eseri olup zamanına değin yaşamış olan meşahir-i hattatinden bahsetmektedir. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphânesi, Türkçe Yazmalar, no. 1292, 1293 ve 4003’de mukayyed üç nüshası bulunan eser, Güzel San’atlar Akademisi tarafından Kilisli Rif’at Efendi’ye tashih ve tertib ettirilerek, 1939 yılında Latin harfleri ile bastırılmıştır: Nefeszâde İbrahim Efendi, Gülzâr-ı Savâb, Tashih ve Tertib eden: Kilisli Mu’allim Rif’at, Güzel Sanatlar Akademisi Neşriyatı, İstanbul 1939

 

 

Hat San’atımız

Muhiddin Serin, Hat San’atımız, İstanbul 1982,

 

 

Hat ü Hattatân

Encümen-i Ma’arif âzâsından İranlı Habib Efendi’nin eseri olup H. 1306/M. 1888-1889’da Ebû’z-ziyâ Matba’ası’nda basılmıştır. H. 1202’ye kadar olan hoş-nüvisânın tafsil-i ahvâllerini Tuhfe-i Hattatîn’den alan mü’ellif, bu tarihten sonra yetişen hattatlar hakkında, kimisi son derece muhtasar bilgiler vermiştir.

Daha ziyade İranlılar için yazılmış olduğu intiba’ını vermekte olan eserin muhtevasını yeri geldiğinde tatlı-sert tenkit eden İbnülemin, birbirini çekememekten ve kendinden daha büyük hattat tasavvur etmemekten vazgeçemeyen Türk hattatlarını da eleştirmeden geçmemiştir.

 

 

İlmiyye Salnâmesi

 

 

İslâm Kültür Mirâsında Hat Sanatı

 

 

Kalem Güzeli

Mahmut Bedreddin Yazır, Kalem Güzeli;

 

 

Menâkıb-ı Hüner-verân

Cidde Beyi iken H. 1008/M. 1599 senesinde vefât eden müverrih, şâ’ir ve hattat Gelibolulu Mustafa Âlî Efendi tarafından te’lif edilmiş olan eser, o zamana değin iştihar etmiş olan hattatlardan, katı’lardan, tarrâhlardan, müzehhiblerden, musavvirlerden, nakkaşlardan ve mücellidlerden bâhis olup H. 995/M. 1587 tarihli özgün nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndedir.

1926 yılında İbnülemin Mahmud Kemal Bey tarafından 133 sayfalık bir mukaddime ile birlikte Matba’a-i Âmire’de tab’olunmuş olan eser 1982 yılında da Latin harfleri ile yeniden basılmışdır. Sadeleştirilmiş bu nüsha için bakın: Mustafa Alî Efendi, Menâkıb-ı Hüner-verân, Yay. Haz; Müjgan Cumbur, İstanbul 1982.

 

 

Mir‘at-ı Hattatîn

H. 29 Receb 1342/M. 6 Mart 1924’de vefât eden Eğinli Süleyman Efendi’nin te’lif etmiş olduğu 73 sayfadan mürekkeb eser, Habib Efendi’nin Hat ü Hattatân’ının zeyli niteliğinde olmala beraber muhteva bakımından son derece zayıftır. Vefâtından önce mü’ellifi tarafından Bayezid Kütüphâne-i Umûmîsi’ne vakfedilmiştir.

 

 

Mizânü’l-hat

Bu isim ile hurûfa dâ’ir manzum bir eseri, yazının fevâ’idi ve envâ’ı hakkında mü’ellifi beyan edilmemiş Arapça bir risâleyi, Nefeszâde’nin Gülzar-ı Savab adlı eserini ve Silsile-i Hattatîn nâmı ile hattatlara da’ir bir başka eseri hâvi olan kitap pek nefîs sûrette tezhiblenmiş olup Fâtih’teki Millet Kütüphânesi’nde Ali Emirî Koleksiyonu, Tarih Bölümü, no. 812’de mukayyeddir. Son kısmında yer alan tezkire tarzındaki kısım, hattatların ve hocalarının isimlerini, vefât tarihlerini ve bazı hattatlar hakkında da en fazla üç-dört kelimelik ma’lûmâtı ihtiva etmektedir.

Meşahir-i hattatinden olan Hâkkâkzâde Mustafa Hilmi Efendi’nin, bizzat kaleme almış olduğu esere daha mufassal açıklamalar eklememiş olması, şayan-ı te’essüftür. Eser 1986 yılında Latin harfleri ile basılmıştır: Hakkâkzâde Mustafa Hilmî Efendi, Mizânü’l-hat Âlâ Vaz’-ı Üstâdü’s-selef, Haz. Abdülkadir Dedeoğlu, Osmânlı Yayınevi, İstanbul 1986

 

 

Osmanlı Hat Sanatı Tarihi

Meşhur ta’lik-nüvislerden merhum Ali Alparslan tarafından te’lif edilmiş olan eser, 2000 yılında Yapı Kredi yayınlar neşriyatından olarak basılmıştır. Başlangıcından itibaren Osmanlı hat sanatının tarihini aydınlatmaya yönelik mufassal bir çalışmadır.

 

 

Osmanlı Müellifleri

 

 

Sicill-i Osmânî

 

 

Son Hattatlar

İbnülemin Mahmud Kemal İnal tarafından te’lif edilmiş olan eser, Müstakimzâde’nin Tuhfe-i Hattatîn’ine zeyl olarak kaleme alınmıştır. Bu eserin nihâyet bulduğu tarihten zamanına kadar gelip geçmişn hattatlarla, o zaman henüz hayatta bulunanların terceme-i hâlleri ile eserlerinden nümûneleri havi olan eser,

1955 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bastırılmıştır. Hattan ve hattatlardan ziyade mütenevvi’ konularda bilgiler sunan bir dağarcık şeklinde olan eserin, bilhassa hicri ve rumi tarihlerinin karşılıklarında ciddi yanlışlıklar tespit edilmektedir.

 

 

Tezkiretü’l-hattatîn

Gülzar-ı Savab gibi Nefeszâde Seyyid İbrahim Efendi tarafından te’lif edilmiş olup hemen hemen aynı muhtevaya sahiptir. Süleymaniyye Kütüphânesi’nde, Aşir Efendi Kütüphanesi’nden intikal eden kitaplar arasındadır: No. 289/1

 

 

Tezkiretü’l-hattatîn

H. 1272/M. 1855 yılında Köstendil’de vefât eden hattat Müftî Mehmed Şem’i Efendi’nin te’lif eylediği eserden, Bursalı Tâhir Bey, Osmânlı Mü’ellifleri adlı eserinde bahsetmekte, üç kıt’a ve 18 satırdan müretteb nüshâsının Bağdadî İsmâ‘il Paşa’nın kütüphânesinde olduğunu beyan etmektedir.

 

 

Tuhfe-i Hattatîn

H. 23 Şevval 1202/M. 28 Temmuz 1788 tarihinde vefât eden Müstâkimzâde Şeyh Süleyman Sa’deddîn Efendi’ye ait olan eserin, biri Çarşamba’da Murad Molla Kütüphânesi’nde, diğeri İstanbul Üniversitesi Kütüphânesi’nin Yıldız kısmında iki nüshâsı bulunmaktadır. Bu nüshalardan yararlanılarak, yine İbnülemin Mahmud Kemal Bey tarafından tetkîk ve tashihten sonra, 85 sayfalık bir mukaddime ilavesiyle 1928 yılında Devlet Matba’ası’nda basılmıştır.

 

 

Tezkire-i Fatîn

 

 

Türk Hat Sanatı

Muammer Ülker, Türk Hat Sanatı, Ankara 1987

 

 

Türk Hat Sanatının Şaheserleri

M. Uğur Derman, Türk Hat Sanatının Şâheserleri, İstanbul 1982

 

 

Türk Hattatları

Şevket Rado, Türk Hattatları, İstanbul 1984

 

 

Türklerde Yazı Sanatı

Ismayil Hakkı Baltacıoğlu, Türklerde Yazı Sanatı, İstanbul 1958

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s