İsmâ‘il Hakkî Altunbezer

Tahrîr ve Vergi Tahsîl İdâresi Muhâsebe Kalemi mümeyyiz-i sânîsi, meşâhir-i hattâtînden Mehmed İlmî Efendi’nin oğlu olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, beş kuşağa kadar hattat yetiştirmiş olan Trabzonlu bir aileye mensuptur. Kendi ifâdesine nazaran H. 1293 senesi Kurban Bayramı’nın şerîfesi sabahı (9 Şubat 1873) dünyaya gelmiştir.

ismail orman-hattatlar sofası
İsma’il Hakkı Altunbezer
Aksaray’daki Pertevniyâl Vâlide Sultan İbtidâ’î Mektebi’nde ve Fâtih Rüşdîsi’nde okuyup şahâdetnâme alan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, bu meyânda Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin şâkirdânından olan babasından aklâm-ı sitte dersleri almıştır. H. 25 Rebi’ü’l-evvel 1308/M. 14 Kasım 1890 tarihinde Dîvân-ı Hümâyûn Kalemi’ne mülâzım olduktan sonra da Sâmî Efendi’den sülüs ve dîvânî celîleri ile tuğra meşketmiş, ayrıca buradaki mesâ’îsi esnâsında Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin resim ve hâk şu’belerine devam ederek 1897’de birincilikle me’zun olduğu gibi, babasından ve bilâhare Baha’eddîn Efendi’den tezhîb san’atını öğrenmiştir. Nitekim ileride tekemmüle erişeceği altın bezemeciliğini, kendine soyadı ittihâz edecekti.

Hüsn-i hatta göstermiş olduğu kudrete istinâden resmî vazîfesinde terâkkî eylediği gibi ilâve olarak H. 1316/M. 1898 yılında Üsküdar İdâdîsi’nin hüsn-i hat ve Topkapı Rüşdîsi’nin resim mu’allimliğine ta’yin edilen İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, bir süre sonra Galatasaray Sultânîsi yazı mu’allimliğine nakledilecek ve yedi sene hizmet edecekti. H. 1330/M. 1912’de ta’yin edildiği İstanbul Dârü’l-mu’allimîni yazı mu’allimliğine on sene devam ettiği gibi bilâhare İstanbul ve Üsküdar Kız San‘at ve Numûne ibtidâ’îleri, İstanbul ve tekrar Galatasaray sultânîlerine hüsn-i hat ve resim hocalıklarını der-uhde etti. Ayrıca Medresetü’l-hattatîn’in te’sisinde tuğra ve celî sülüs mu’allimliğine nasbolunarak medresenin ilgâsına kadar görev yaptı.

Sâmî Efendi’nin teka’üde sevki üzerine Dîvân-ı Hümâyûn’da tuğrakeşliğe terfi etmiş olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, saltanâtın lağvı üzerine yeni yönetimden bir hizmet ricâ ettiğinde, “Sizin vazîfenizin mukabili bizde yokdur. Teka’ütünüzü isteyiniz.” denildiğinden emekliye ayrılmıştır. Bunun üzerine 1928’de Şark Tezyînî San‘atlar Mektebi nâmı ile açılan okula tezhîb mu’allimi ve ardından müdür mu’avini olup bu mektebin 1936’da lâğvedilerek yerine Güzel San‘atlar Akademisi’nin açılması üzerine Türk Tezyînî San‘atlar Şu’besi’nin tezhîb mu’allimliğine ta’yin edilmiştir.

Buradaki mesâ’îsi esnâsında inkılâb ile inkırâza uğrayan hüsn-i hat ve tezhîb san‘atlarının yeni nesillere intikali için hizmet veren İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, ayrıca eski yazıya olan vukûfundan dolayı mahkemelerde bilirkişilik yapar. Son zamanlarında kanser illetine tutulduğundan 1945 senesinde vazîfesini terketmek zorunda kalmış ve H. 20 Şa’bân 1365/M. 20 Temmuz 1946 tarihinde vefât etmiş olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, Karacaahmet’te Tunusbağı Caddesi üzerinde medfûn bulunan babasının yanına defnedilir.

Muhiblerinden Necmeddîn Okyay tarafından, babası Mehmed İlmî Efendi’nin de hâl tercemesini içeren ta’lik hatlı mezartaşı kitâbesinin metni şöyledir:

Hüve’l-bâkî

Hâza kabri’l-merhûm hattat Mehmed İlmî ve ibnihü hattat İsmâ’il Hakkî el-ma’rûf bî-tuğrakeş-i Kalem-i Dîvân-ı Hümâyûn, gufirelehümâ bî-hürmeti’l-Fatihâ.

Târih-i vefât-ı İlmî Efendi, sene 1342, 9 Cumade’l-âhire

Târih-i vefât-ı Hakkî Bey, sene 1365, 20 Şa’bân

Nemekahü Necme’d-dîn

Kitâbeden de anlaşılacağı üzere Türk hattatlar meyânında “tuğrakeş” lâkabı ile iştihâr etmiş olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, Dîvân-ı Hümâyûn’daki mesâ’îsi esnâsında, kendi ifâdesine nazaran, yevmî seksen tuğra çekmekteydi. Hüsn-i hatta zamanının fevkalade mâhir isimlerinden olduğu gibi tezhîb, cild ve resim gibi sanayi-i nefîsedeki istidâd-ı fıtrîsi de üst düzeyde olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer’in ilk reis-i cumhur mührünü hâkketmiş olması, bu san‘attaki kudretine de işaret etmektedir.

Aklâm-ı sittede Hâfız Osman’ın, celî sülüste ise Mustafa Râkım Efendi’nin izinden gitmiş olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, daha ziyâde celî sülüsle müsenna terkîbli yazılar üzerine yoğunlaşmış ve nice elvâh-ı nefise vücûda getirmiştir. Ressamlığının etkisiyle âdeta birer tablo gibi işlediği bu eserler, harflerin nisbetleri ve birbirleri ile olan tenâsübleri açısından hat san‘atının şâheserleri arasındadır. Bugün müze ve özel koleksiyonları süsleyen bu levhâların hâricinde Mahmud Şevket Paşa Türbesi’nin cümle hutûtunu, Üsküdar Şemsî Paşa Cami’nin kuşak yazısı ile (Edirnekapı) Mihrimâh Sultan, Zeynep Sultan ve Abdî Subaşı camilerinin kubbe içlerindeki yazıları kaleme almış olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer’in Lâleli, Bakırköy, Bebek ve Kamer Hatun camilerinde de levhâları vardır. Ayrıca Beyoğlu’ndaki Ağa Cami ile Eskişehir ve Afyonkarahisar’daki bazı camilerin muhtelif yazılarını ve Ka’be Mu’azzama için Osmanlılar tarafından gönderilen son kisve-i şerîfenin kuşak yazısını da o yazmıştır.

Yapılı bir adam olmasına rağmen, titreme gelmemesi için yazı yazdığı sağ eli ile yük taşımadığı nakledilen İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, Necmeddîn Okyay ile birlikte eski Türk san‘atlarının yeni nesillere intikalinde büyük hizmetlerde bulunmuş ve Akademi’nin simge isimleri hâline gelmişlerdir. Nitekim buradaki mesâ’îsi esnâsında Mâcid Ayral ve Hâlim Özyazıcı gibi iki değerli hattat yetiştirmiştir. Yine muhiblerinden olan Süheyl Ünver tarafından hazırlanmış olan mufassâl tercüme-i ahvâli 1955 yılında neşredilmiş olan İsmâ‘il Hakkî Altunbezer, bir müddet gül yetiştiriciliğine de merak salmış ve Üsküdar’daki hânesini bahçesini gülistâna çevirmiş idi. İsmi hâlen aynı yerdeki bir ilkokulda yaşatılmaktadır. Mekânı cennet ola!..    

 

İsmâ‘il Hakkî Altunbezer’in Tüm Eserlerini Görmek İçin Tıklayın

 

 

Kaynakça

Süheyl Ünver, İsmail Hakkı Altunbezer, İstanbul 1955; Son Hattatlar, ss. 97-101.  

 

İsmail Orman, 7 mayıs 2016

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s