Büyük Derviş Alî

Osmanlı hat sanatının XVII. yüzyıldaki en meşhur sîmâlarından biri, hiç şüphesiz Büyük Derviş Alî’dir. Kendisinden sonra yetişerek, hat sanatında iştihâr etmiş olan diğer iki Derviş Alî’den tefrîk için beyne’l-küttâb “Büyük” lâkabı ile anılan bu değerli hattat, Hâfız Osmân’ın üstâdı olması açısından da, Türk hat sanatı tarihinde önemli bir yere sahiptir. Doğum yeri ve tarihi hakkında bir ma’lûmât bulunmayan Büyük Derviş Alî’nin, Yeniçeri Ocağı agavâtından Kara Hasanoğlu Hüseyin Paşa’nın kapısında yetişmiş olması, devşirmelerden olduğuna işaret etmektedir. Nitekim mevsûkan mervî olduğuna göre başlarda kölesiyken, bilâhare ma’nevî evlâdı addedilmiş ve onun iltimâsı ile bir müddet ocakta karakullukçu olarak görev yapmıştı.

Aklâm-ı sitteyi, tahsîli esnâsında hâmîsinin ahbâbından olan Hâlid Erzurumî’den meşkeden Büyük Derviş Alî, istidâdındaki kabiliyete istinâden kısa zamanda yazıda terâkkî eylemiş, dönemin nâmlı hattatlarının sohbetlerine müdâvemetin yanında eslâfın yazılarını tedkîk ile kendini geliştirmişti. Nitekim hâmîsinin vefâtından sonra ocaktan ayrılarak kendini tümüyle hüsn-i hatta hasretmiş olan Derviş Alî, bilhassa Şeyh Hamdullah’ın üslûbunu yeniden yorumlayarak, Türk hat san’atının önemli mihenk taşlarından biri hâline gelmiştir.

Şeyh Hamdullah Üslûbu’na kattığı yeni soluk nedeniyle Türk hattatları meyânında haklı bir şöhrete ulaşmış olan Büyük Derviş Alî, daha sağlığında “şeyh-i sânî” olarak yâd olunmaya başlanmıştı. Hatta Suyolcuzâde, onu Şeyh Hamdullah Üslûbu’nun ikinci bânîsi olarak tavsîf etmektedir ki, şüphesiz kesinlikle haklıdır. Zirâ arayış içindeki Osmanlı hat san’atına kattığı yeni şive ile Hâfız Osman’a giden yolu aralamıştır. Nâmını tebcîl için yazılan şu beyit, hüsn-i hattaki kudret-i fevkaladesini tarife kâfîdir:

Harfine bir kimse nokta konduramaz

Fazl ü dânişle olursa bu Alî*

Bu sâyede itibârı da artmış olan Büyük Derviş Alî, Sadrâzam Köprülü Mehmed Paşa’nın dâ’iresine duhûl ile oğlu Fâzıl Ahmed Paşa’ya meşk hocalığını dahi yapmıştı. Köprülü Ailesi’nin ölümüne değin devam edecek olan desteği sâyesinde müreffeh bir hayat sürüp hat san’atında çığır açacak olan yazılarını vücûda getirmiş olan Derviş Alî, 1673 yılında vefât etmiş ve Topkapı hâricinde, şârih-i Mesnevî Sarı Abdullah Efendi’nin civârına defnedilmiştir. İlim ve irfânı ile meşhur olan Büyük Derviş Alî’nin, tıpkı Şeyh Hamdullah gibi nâmlı kemânkeşlerden olduğunu, mezartaşı kitâbesinden anlamaktayız.

Yukarılarda da beyân edildiği üzere, bir hayli çok olan tilmizlerinden en meşhuru, aklâm-ı sitteyi çarpıcı bir güzelliğe büründürmüş olan Hâfız Osman’dır. Ancak son zamanlarına tesâdüf eden bu meşke fazla alaka göstermemiş olmasından olsa gerek, kabiliyetine şâhid olduğu Hâfız Osman’ı en değerli tilmizlerinden biri olan Suyolcuzâde Eyyubî Mustafa Efendi‘nin nezâretine vermiş olduğu bilinmektedir. Onun dışında Ağakapılı İsmâ‘il Efendi, Suyolcuzâde Eyyubî Mustafa Efendi ve Kâtû Mehmed Efendi gibi Osmanlı hat sanatının mümtâz isimlerini yetiştirmiş olan Büyük Derviş Alî’nin diğer tilmizleri arasında Köprülü Fâzıl Ahmed Paşa, Mehmed Bahrî Paşa, Mustafa Nigâhî Efendi, Çıkrıkcızâde Alî Efendi, Ceza’irî Hüseyin Dilâver Efendi, Ebû-bekir Efendi, Mehmed Adlî Efendi, Mehmed Atâ’ullah Efendi, Mir Mehmed bin Hüseyin, Alî bin Mustafa, Zekeriya Sekrî Efendi’nin isimlerini zikredebiliriz.

 

* İbn-i Sina kastedilmektedir.

 

Büyük Derviş Alî’nin Tüm Eserlerini Görmek İçin Tıklayın

 

 

Kaynakça

Tuhfe-i Hattâtîn, s. 336; Devhâtü’l-küttâb, s. 49; Hat ü Hattâtân, ss. 126-127; Sicill-i Osmanî, II, s. 331; Türk Hattatları, ss. 100-101; Meşhur Hattatlar, s. 118; Hat Sanatı Tarihi, ss. 47-49; İstA, I, s. 189; Meşhur Adamlar, s. 129.

 

İsmail Orman, 23 nisan 2016

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s