Mevlevî Bir Hattat: Mehmed Zekî Dedeefendi

Türk hat san’atında ta’lik babının son devirdeki en önemli isimlerinden biri olan Mehmed Zekî Dedeefendi, Manisa’dan hicretle Bursa’ya yerleşip Kassâm-ı Askerî Kalemi’nde müstahdem olan Mehmed Refîk Efendi’nin oğlu olup H. 1227/M. 1821 senesinde orada doğdu. İyi bir tahsîl gördükten sonra Mahkeme-i Şer‘iyye Kitâbeti’nin hulefâlarından olan Mehmed Zekî Dedeefendi, Bursa Mevlevîhânesi şeyhi Mehmed Dede’ye intisâb ile ikmâl-i çile ettikten sonra hilâfete nâ’il olduğu gibi, bir müddet Bâb-ı Zemîn Cami’nin imâmetini de der-uhde etmişti.

Ancak Bursa’yı yerle bir eden H. 1271/M. 1854 senesindeki büyük zelzele akabinde Sa’dî Tekkesi civârındaki hânesini satıp İstanbul’a nakl-i mekân eden Mehmed Zekî Dedeefendi, Sadrazâm Yusuf Kâmil Paşa’nın himâyesine girerek konağında tahsîs olunan odada küberâya Mesnevî-i Şerîf tedrîsiyle meşgul olmağa başladı. Ayrıca paşanın kütüphânesinde hâfız-ı kütûb sıfâtı ile bulunarak, arzu ettiği kitap ve levhâları tahrîr ederdi. Yine onun delâletiyle bir müddet sonra Fetvâhâne’ye ta’lik mu‘allimi dahi oldu.

ismail orman-hattatlar sofası
Mehmed Zeki Dedeefendi’nin Celi Ta’lik Beyti

H. 1291/M. 1874 senesinde Üsküdar Mevlevîhânesi meşihâtine ta’yin olunan Mehmed Zekî Dedeefendi, cumartesi günleri orada ve Ramazân-ı Şerîf’de bazı camilerde Mesnevî-i Şerif tedrîs ederdi. Bu hâl üzere iken 1299 senesi Safer ayının 9. çarşamba gecesi (M. 31 Aralık 1881) âlem-i bekaya intikal ederek, Üsküdar Mevlevîhânesi’nin hazîresine defnolundu. Hemşehrîlerinden Askerî Teka’üt Sandığı nüzzârından Senîh Efendi vefâtına şu tarihi düşmüştür:

Terk-i fânî eyledi târihini söyle Senih

Tekke-i bâkîye nakletdi Zekî-i Mevlevî

ismail orman-hattatlar sofası
Mehmed Zeki Dedeefendi’nin Ta’lik Meşki

Uğur Derman’dan menkûl olduğu cihetle, hatt-ı ta’liki Sâhib-i Kalem nâmı ile ma’rûf Mirzâ Aka Afşâr’dan öğrenmiş olan Mehmed Zekî Dedeefendi, bu nedenle daha ziyâde İran tarzına yakın bir şîvede yazmış idi. Bursa’daki Osmân Gâzî Türbesi’nin tamirini takiben kapı bâlâsına asılan Şâ’ir Nevres’in yazdığı tarih ile Mısır Vâlisi Mehmed Alî Paşa’nın oğlu “Küçük” Mehmed Alî Paşa’nın H. 1277/M. 1860-1861 tarihli mezartaşı kitâbesi ve Senîh Efendi’nin H. 10 Muhârrem 1278/M. 18 Temmuz 1861 tarihinde taşbasma olarak basılan mersiyesinin yazısı Mehmed Zekî Dedeefendi’nin eser-i kalemidir.

ismail orman-hattatlar sofası
Mehmed Zeki Dedeefendi’nin Celi Ta’lik Levhası

Ta’likle bir hayli Mesnevî-i Şerîf istinsâh etmiş olduğu menkûl ise de, herhangi bir nüshâsına tesâdüf edilmemiştir. Yine ta’likle yazdığı Bayburdlu Zihnî’nin Hikâye-i Garibe adlı eseri İbnülemin’in nezdinde mahfûz iken, şimdilerde İstanbul Üniversitesi Kütüphânesi’nde bulunmaktadır. H. 1271/M. 1854-1855 senesinde istinsâh etmiş olduğu Mehmed Fahreddîn Efendi’nin Gülzâr-ı İrfân adlı eserinin ise Sultan Abdülmecîd’e takdîm edilmiş olduğu bilinmektedir

Gerek Bursa’da ikamet ettiği eyyâmda ve gerekse de İstanbul’da bir hayli şâkirde ta’lik meşki vermiş olan Mehmed Zekî Dedeefendi’nin en ma’rûf öğrencileri Alî Sırrî Efendi, İbrahim Hakkî Efendi, Hasırîzâde Mehmed Elif Efendi, Mehmed Nûrî Efendi, Değirmencizâde İsmâ‘il Hakkî Efendi, Mustafa Lûtfî Efendi ve Mustafa Niyâzî Efendi’dir.

 

 

 

İsmail Orman

31 mayıs 2016

 

 

Kaynakça

Sicill-i Osmanî, II, s. 429; Türk Hattatları, s. 226; Meşhur Hattatlar, s. 304; Hat ü Hattâtân, s. 249; Hat Sanatı Tarihi, ss. 186; Son Hattatlar, ss. 639-643; Mevleviliğin Son Yüzyılı, s. 241; Eyüp Sultan Tarihi, II, s. 654.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s