Musıkişinas Bir Hattat: Kemâl Batanay

Cumhuriyet devri Türk hat san‘atının ta’lik bâbındaki en ma’rûf isimlerinden biri olan Kemâl Batanay, imâmlardan Hâfız Mehmed Ziyâ Efendi’nin oğlu olup 7 Şubat 1893 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. Zeyrek’teki Sâlihâ Sultan Sıbyân Mektebi’ni ve ardından Fâtih Rüşdî Mektebi’ni bitirdikten sonra Vefâ İdâdîsi’ne girmiş ve bu esnâda, ondört yaşında iken babasından hıfz-ı kur’anı itmâm eyleyerek hâfızlar zümresine iltihâk eylemiştir.

ismail orman-hattatlar sofası
Kemal Batanay’ın Yazı Meşkederken

Ayrıca Tevfîk Efendi’den Arapça ve Farsça, Manisalı Mustafa Efendi’den de dinî ilimleri tahsîl etmiş olan Kemâl Batanay, rüşdî mektebden me’zun olduktan sonra Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi’nin sahn kısmına girip beşinci sınıfta iken bâ-imtihân Dârü’l-fünûn İlâhiyât Şu’besi’ne naklolunmuşsa da, Cihan Harbi’nin patlak vermesi üzerine askere alındığından ve bilâhare şu’be ilgâ edildiğinden ikmâl-i tahsîl edememiştir.

Bunun üzerine 1920 yılında Şirket-i Hayriye Ta’dâd Kalemi’nde me’muriyete başlayıp 1926 senesinde de, daha sonra ismi İstanbul Ticaret Odası’na tahvîl edilecek olan Ticâret İdâresi’ne geçen Kemâl Batanay, II. Dünya Savaşı yıllarındaki iki yıllık seferberlik görevi dışında, bilâ-fâsıla 30 sene hizmette bulunduktan sonra 1956 senesinde emekliye ayrılarak, asıl şöhretini kazanacağı hüsn-i hat ve musıkî çalışmalarına ağırlık vermiştir.

Hatt-ı ta’liki evvelâ Karinâbâdî Hasan Hüsnî Efendi’den, onun vefâtından sonra da Hulûsî Yazgan’dan meşkederek, H. 1337/M. 1918 senesinde askerlikten terhis olduktan icâzet almış olan Kemâl Batanay’ın, ayrıca Erkân-ı Harbiye Matba’ası hattatı Sofu Mehmed Efendi’den sülüs ve nesih, Hacı Ömer ve Hacı Kemâl efendilerden de celî sülüsten icâzet almış olduğu bilinmekteyse de, bu aklâmda vermiş olduğu âsâra tesâdüf edilmemiştir.

ismail orman-hattatlar sofası
Kemal Batanay’ın Ta’lik Kıt’ası

Türk tarzı ta’lik hattının geçtiğimiz yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden biri olan Kemâl Batanay’ın bugün çeşitli müzelerde ve özel koleksiyonlarda bulunan ta’lik kıt‘aları, celî ta’lik beyit, âyet ve hadis levhâları, hüsn-i hattaki kudretinin delilleridirler. Ayrıca Yahya Kemal Beyatlı’nın 1963’te İstanbul’da basılan Hayyam Rubâîlerini Türkçe Söyleyiş ve Hammâmîzâde İhsân Bey’in 1966’da yine aynı yerde basılan Ömer Hayyâm Rubâileri adlı eserlerinde tercüme edilen kıt‘aların Farsça metinlerini de ta‘lik hattı ile yazmıştır.



ismail orman-hattatlar sofası
Kemal Batanay’ın Celi Ta’lik Levhası

Babasının musıkîye âşina olması nedeniyle henüz küçük yaşta olduğu hâlde onunla beraber mevlevîhânelere ve tekkelere devam ederek ilâhî ve âyin öğrenmeğe çalışan Kemâl Batanay, Küçük Piyâle Cami imâmı Cemâl Efendi’den de istifâde ederek kendini yetiştirmeye çalışmış, sonraki yıllarda Ra’uf Yektâ Bey’den nazâriyât-ı musikîyi öğrendiği gibi Zekâî Dedezâde Ahmed Irsoy, Sa’deddîn Arel, Neyzen Mehmed Emîn Yazıcı ve Ahmed Avnî Konuk gibi değerli üstâdlardan müstefiz olarak musıkîde tekemmül eylemiştir. Ayrıca Doktor Subhî Ezgi, Tanbûrî Refik Fersan ve Kadı Fu’ad Efendi’den temeşşûkle zamanının güzîde tanbûrîlerinden biri olmuştur.

ismil orman-hattatlar sofası
Kemal Batanay’ın Celi Ta’lik “Besmele” Levhası

İbnülemin’in ifâdesine göre “Kur’an-ı Azîmü’ş-şân’ı pek latîf tilâvet edenlerden ve şarkıları da hoş-sadâ ve edâ ile okuyanlardan” olan Kemâl Batanay, klasik Türk musıkîsi tarzında dînî ve dîn-dışı elliden ziyâde besteye sahip olup mahâret-i kâmileye hâ’iz olduğu tanbûrîlikte oğlu Ercüment Batanay’ı yetiştirmiştir. Ayrıca 1975 yılında te’sis edilen Türk Musikîsi Devlet Konservatuarı’nın kuruluş aşamasında da yer almış ve ertesi yıl repertuar hocalığına getirilmiş olan Kemâl Batanay, Kubbealtı Musıkî Enstitüsü’nde de Münîr Nureddîn Selçuk ile birlikte musıkî dersleri verirdi.

ismail orman-hattatlar sofası
Kemal Batanay’ın Celi Ta’lik Levhası

Musıkî ve hüsn-i hat dışındaki bir başka mahâreti ise ebced hesâbı ile tarih düşürmede olup 1974 yılında, Boğaz Köprüsü’nün açılışı için söylediği aşağıdaki beyit buna güzel bir örnektir:

Târih-i ikmâlini tam söyledi, yazdı Kemâl

<

p style=”text-align:center;”>Avrupa ile Asya bir oldu, bağladık cânibleri

Türlü san‘atı zâtında cem’eylemiş olan Kemâl Batanay, hüsn-i hat ve musıki gibi iki kadim Türk san’atının yaşatılmasında fevkalade hizmetlerde bulunduktan sonra, 22 Haziran 1981 tarihinde vefât etmiş ve Feriköy Mezarlığı’na defnedilmiştir. Öte yandan hatt-ı ta’likte nice âsâr-ı nefise vücûda getirmiş olmasına rağmen, Savaş Çevik ve Refii Kileci’den başka öğrenci yetiştirmemiş olması şâyân-ı teessüftür.

 

 

 

İsmail Orman

1 mayıs 2016

 

 

 

Kaynakça

Türk Hattatları, s. 266; Son Hattatlar, ss. 577-579; Meşhur Hattatlar, ss. 305, 316-321; Hat Sanatı Tarihi, s. 186; Hat San’atımız, ss. 85-87; Türk Musıki Ansiklopedisi, I, ss. 99-100.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s